Honekin: Informazio Publikorako Sarrera Bermatzeko Batzordea (GAIP) Topaketaren antolatzaile gisa, herrialde osoko gardentasuna bermatzeko organoak elkartu dira bi egunetan, Ekainak 4 eta 5, eztabaidatzeko, esperientziak partekatzeko eta erakundeen arteko lankidetza indartzen jarraitzeko, gardentasuna eta informazio publikoa eskuratzeko eskubidea bultzatzeko.

Bere mintzaldian, CTBGko presidenteak gogorarazi zuen gardentasunari, informazio publikorako irispideari eta gobernu onari buruzko 19/2013 Legea dokumentuetarako sarbidea bermatzeko sortu zela, baina, gaur egun, algoritmoak, iturburu-kodea, erabaki automatizatuen ereduak eta herritarrei zuzenean eragiten dieten erabakiak hartzeko administrazio publikoek erabiltzen dituzten adimen artifizialeko sistemak xede dituzten eskaerei egin behar die aurre.

Camposen ustez, ezinbestekoa da uko egin ezinezko bi fronte jorratzea. Alde batetik, IAk gardentasuna bermatzen duten organoentzako lan-tresna gisa duen potentziala aprobetxatzea, gardentasuna bermatzen duten organoen lana ordeztu gabe, baizik eta erreklamazioen sailkapena, gardentasun-atarien etengabeko ebaluazioa eta organo gardenen berezko doktrinari buruzko ebazpen-laguntzaile entrenatuak konfiguratzeko laguntza gisa. “Ez instruktorea ordezkatzeko, baizik eta aurrekari esanguratsu bakar bat ere berrikusi gabe gera ez dadin eta doktrina koherentzia benetakoa izan dadin, ez aspirazionala”, adierazi zuen.

Bestalde, bere ustez, ezinbestekoa da IAren gardentasunak izan behar duen irismena definitzea. “Administrazioak algoritmo bat erabiltzen duenean herritarrei buruzko erabakiak hartzeko, laguntza bat esleitzeko edo erabakitze-prozesua bultzatzeko, sarbide-eskubidea ez da desagertzen informazioa iturburu-kodean, algoritmo batean edo aplikazio informatiko batean dagoelako”, azpimarratu zuen, eta LTAIBGren irakurketa integratzailea egin behar da Europar Batasuneko Adimen Artifizialaren Erregelamenduarekin (2024/1689), 2026ko abuztutik aurrera erabat aplikatzekoa, eta Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorraren 22. artikuluarekin.

“Argitu beharra dago EIren Europako Erregelamenduak arrisku handiko sistemetarako eskatzen duen dokumentazio teknikoa —besteak beste, gizarte-prestazioen kudeaketan, enplegu publikoan, justizia-administrazioan eta migrazioen kudeaketan erabiltzen direnak— LTAIBGren peko informazio publiko eskuragarria ote den”. “Kaltearen testa berrikustea dagokigu, ikuspegi teknologikotik. Herritarrei buruzko erabakiak hartzen dituen sistema baten koderako sarbidea mugatzea izan daiteke, berez, interes publikoari egin dakiokeen kalterik handiena”, nabarmendu zuen.

Ildo horretan, aurreratu zuen Gardentasunerako eta Gobernu Onerako Kontseiluak irizpide interpretatzaile bat lantzeko lan egingo duela, iturburu-kodea, dokumentazio funtzionala eta emaitzen azalpena bereiziko dituena, maila bakoitzerako kaltearen test bereiziarekin. Halaber, gardentasunaren kudeaketan IA aplikatzeko proiektu pilotu bat proposatu zuen, eta organo bermatzaile guztien lankidetza, estatukoa eta autonomia-erkidegoetakoa, sarean lan egiteko eta gardentasun algoritmikoari buruzko doktrina komun bat eraikitzeko.

COTAI 2025eko maiatzean eratu zen, nortasun juridikorik gabeko erakunde gisa, gardentasunaren arloko Kontseiluak eta gainbegiratze-organo autonomikoek osatutako lankidetza horizontaleko erakunde gisa, eta urteroko presidentetza txandakatua du.

2026an COTAIko buru izango da GAIP Lehendakaria, Iolanda Pineda Balló, Bartzelonan jardunaldien inaugurazioan azpimarratu zuen topaketa horrek aukera ematen duela “ikuspuntuak alderatzeko, aurrean ditugun erronken inguruan eztabaidatzeko eta erantzun komunak eraikitzeko edo desadostasunak adosteko”. Gardentasun kontseiluek eta mandatariek “kalitate demokratikoa eta botere publikoekiko herritarren konfiantza indartzeko” betetzen duten zeregin giltzarria gogorarazi zuen Pinedak.

Gaur amaituko den topaketan, parte-hartzaileek agerian utzi dute, besteak beste, beren ebazpenak betetzea sendotuko duten mekanismoak kontatzeko beharra, hala nola hertsatzeko eta zehatzeko tresnak, eta beren kezka erreklamazioak gero eta gehiago direlako, berme-organoei giza baliabide gehiago eman gabe, gaur egungo testuinguruan urriak eta mugatuak baitira.