Os órganos garantes da transparencia pública en España expoñen no XI CIT os retos e desafíos aos que se enfrontan

Moderou a sesión, que tivo lugar o luns, a presidenta do Consello de Transparencia e Bo Goberno, Concepción Campos Acuña, quen sinalou o “momento agridoce” actual, no que aumentaron de forma exponencial as reclamacións presentadas ante os órganos garantes da transparencia, o que reflicte un maior coñecemento e exercicio do dereito por parte da cidadanía, pero este incremento non foi acompañado de maiores medios para que os organismos de garantía poidan exercer o seu labor eficazmente.

Participou na sesión, por parte do CTBG, a subdirectora xeral de Reclamacións de Ámbito Estatal, Isabel Jiménez Plaza, que destacou tamén o enorme incremento no número de reclamacións en 2025 e no que levamos de ano (un 60% máis no primeiro semestre respecto do mesmo período do ano anterior), e debullou as recentes sentenzas do Tribunal Supremo a favor da transparencia retributiva no sector público ditadas a raíz de recursos de casación presentados polo Consello.

Pola súa banda, o subdirector xeral de Reclamacións de Comunidades Autónomas e Entidades Locais do Consello, José Manuel Jover Lorente, referiuse a “a secuela do silencio administrativo” ante as solicitudes de información pública. “Hai que facer moita pedagoxía e axudar para que isto non ocorra, especialmente no ámbito local”, remarcou.

Na sesión interviñeron Iolanda Pineda Balló, presidenta da Comisión de Garantía do Dereito de Acceso á Información Pública de Cataluña (GAIP), Andrés Lago Louro, presidente do Consello Consultivo de Galicia e Comisionado dá Transparencia de Galicia, Jesús Jiménez López, director do Consello de Transparencia e Protección de Datos de Andalucía, Natalia Sánchez López, Comisionada de Transparencia da Rexión de Murcia, Fernando Muñoz Jiménez, presidente do Consello Rexional de Transparencia e Bo Goberno de Castela-A Mancha, Noelia García Leal, Comisionada de Transparencia de Canarias, Itziar Ayerdi Fernández de Barrena, vogal do Consello de Transparencia de Navarra, Jesús María González García, presidente do Consello de Transparencia e Protección de Datos da Comunidade de Madrid e Rubén García López, secretario da Comisión de Transparencia do Comisionado de Transparencia de Castela e León.

Os distintos consellos e comisionados presentaron o máis relevante da actividade realizada durante o último ano e expuxeron iniciativas e proxectos para mellorar a súa función e facer avanzar o dereito de acceso, como guías de orientación para os suxeitos obrigados sobre distintos aspectos ou criterios interpretativos para axudar a unha correcta aplicación da normativa.

O obxectivo é que cheguen menos reclamacións porque que a Administración atende en prazo as solicitudes de información. A maior parte das reclamacións, segundo púxose de manifesto, preséntanse por silencio administrativo, especialmente no ámbito local, que chega a motivar mesmo oito de cada dez reclamacións nalgunhas CC.AA.

Por iso, os órganos garantes coinciden en que hai que impulsar a formación en materia de transparencia dirixida a directivos e empregados públicos e potenciar a publicidade activa, para que a Administración publique de forma comprensible e reutilizable a información que demanda a cidadanía, apostando pola transparencia desde o deseño. Tamén é necesario axudar a cumprir as súas obrigas legais nesta materia ás administracións e entidades con menos recursos, como pequenos concellos. Algúns consellos compartiron iniciativas que están a impulsar nese sentido, moitas veces en colaboración con outras entidades.

Porque, como sinalou a presidenta do CTBG, “a transparencia non é un fin, é un medio instrumental para que a cidadanía poida facer un verdadeiro escrutinio da función pública. E non debe ser vista como unha carga administrativa, senón como unha prioridade na axenda política e dos empregados públicos”.

A presidenta do CTBG avogou por aproveitar o potencial da IA e da tecnoloxía tanto para mellorar o cumprimento da normativa de transparencia por parte dos suxeitos obrigados como os procedementos e o labor de garantía que realizan os consellos e comisionados.

A falta de potestades coercitivas na maioría dos consellos e comisionados, que dificulta garantir o cumprimento das resolucións, e a necesidade de blindar a independencia das autoridades de control e supervisión da transparencia foron outras ideas sinaladas durante as intervencións.

Tamén se destacou a importancia da colaboración horizontal entre os órganos garantes, e destacouse o papel do COTAI (Conferencia de Órganos Garantes da Transparencia e o Acceso á Información), cuxa presidencia rotatoria anual ostenta actualmente a Comisión de Garantía do Dereito de Acceso á Información Pública de Cataluña (GAIP).

O encontro, organizado pola Universidade de Santiago de Compostela, a Universidade Complutense de Madrid e o Centro de Investigación da Transparencia e o Goberno Aberto, reuniu a máis de 350 académicos, directivos e empregados públicos, profesionais da información e organizacións da sociedade civil que durante dous días compartiron experiencias, estudos e coñecementos para atopar respostas ás principais cuestións que afectan á transparencia e á calidade do Estado democrático e de dereito.

O CTBG é unha das entidades colaboradoras do congreso, que, nesta edición, puxo o foco, entre outros temas, na intersección entre seguridade e transparencia e no impacto da intelixencia artificial e outras tecnoloxías no dereito das persoas a saber.

Ademais, o #CIT2026 abriuse á comunidade latinoamericana cunha celebración paralela na Universidade Central de Chile.